تفسیر interpretation
تفسیر به معنای بیان معانی (از جمله نظرها، ارزشها و عواطف) دریافتشده از متن به زبان خود است و ممکن است شکلهای گوناگونی داشته باشد. تفسیر معمولاً در نوشتههای انتقادی یافت میشود. اما اغلب اجرای یک نمایش را «تفسیری» از…
دسته فرهنگ اصطلاحات تخصصی روایت
فرهنگ اصطلاحات تخصصی روایت
هر یک از حوزههای دانش انسانی گفتمان خاص خود را دارد. بخشی از آشنایی با گفتمان روایت و روایتشناسی دانستن تعریف دقیق، واضح و درست از واژگان تخصصی این حیطه و تفاهم بر سر این تعاریف است. با هدف ایجاد بستری مناسب برای گفتگو دربارهی روایت و ابعاد مختلف آن، در صفحۀ «مدرسهی روایت» نخست با الفبای گفتمان روایت و روایتشناسی، که همان واژگان تخصصی است، آشنا میشویم. همکاران ما در نشر اطراف برای انتخاب معادل و تعریف مناسب واژگان و اصطلاحهای تخصصی به یک منبع اکتفا نکردهاند و با صرف وقت مکفی حاصل پژوهش خود رادر قالب فرهنگ اصطلاحات تخصصی روایت در اختیار خوانندگان میگذارند.
تعویق retardation
تعویق به معنای کُندکردن جریان گفتمان روایی است. تعویق اغلب راهی است برای افزایش تعلیق.
تعلیق suspense
تعلیق یعنی ابهام (به همراه میل به رفع آن) دربارهی اینکه قصه قرار است چهطور پیش برود. تعلیق ممکن است کم یا زیاد باشد اما میتوانیم بگوییم در روایتهایی که نمیگذارند کتابمان را ببندیم یا پایمان را از سالن سینما…
تدوین montage
تدوین در زبان فرانسوی ــ به معنای تحتاللفظی ــ «سوارکردن» است. هنر تدوین فیلم عبارت است از ربطدادن نماهای جداگانه و ایجاد توالی بین آنها.
پیوستار زمانیمکانی chronotope
پیوستار زمانیمکانی اصطلاحی چندبُعدی است که باختین برای شیوههای پیچیدهی «چگالترشدن» روایت هنگام پیشروی آن به کار میبرد.
پیرنگپردازی emplotment
ن.ک. به پیرنگ.
پیرنگ plot
پیرنگ اصطلاح پیچیدهای است. در زبان انگلیسی اغلب منظور از پیرنگ همان قصه است. در سنتهای زبانی دیگر (عموماً در زبانهای اروپایی) پیرنگ را معادل ترتیب چینش رخدادهای قصه در روایت میدانند. کاربرد دیگر این اصطلاح برای اشاره به زنجیرهی…
پیرامتن paratext
پیرامتن اصطلاحی است که ژنت برای مطالبی به کار میبرد که خارج از روایت اما به گونهای مربوط به آن هستند. ممکن است پیرامتنها به طور فیزیکی به محمل روایی ضمیمه شده باشند (درونمتنها)؛ مانند پیشگفتارها، فهرست مطالب، عنوانها، معرفی…
پایان end
ن.ک. به آغاز و پایان.
بینامتنیت intertextuality
بینامتنیت به معنای آن است که تمام متنها ــ از جمله روایتها ــ از متنهای از پیش موجود تشکیل میشوند. تفاوت بینامتنیت با «تلمیح» و «تقلید» در آن است که بینامتنیت وضعیت گریزناپذیر متون است و اختیاری نیست. مفهوم بینامتنیت…
بیشخوانی overreading
بیشخوانی یعنی واردکردن مطالبی به متن که در آن وجود ندارد. در مقابل، کمخوانی به معنای نادیدهگیری مطالبی است که در متن وجود دارد. ظاهراً هر دو تا حدی گریزناپذیرند. میتوانیم بگوییم هدف خوانش قصدگرا به حداقل رساندن هر دوی…
بهنجارسازی normalization
بهنجارسازی توانایی فرم روایی ــ و بهویژه اَبَرپیرنگها ــ در ایجاد حس واقعیت یا حقیقت است. ن.ک. به طبیعیسازی.
بنمایه motif
بنمایه یک چیز، تصویر یا عبارت مستقل است که در روایت تکرار میشود. در مقابل، مضمون مفهوم عامتر یا انتزاعیتری است که نمودش بنمایه است. مثلاً سکه میتواند بنمایه و طمع مضمون یک روایت باشد.
باشنده existent
ن.ک. به موجود.
بازتابگر reflector
ن.ک. به کانونمندسازی.
اقتباس adaptation
اقتباس همان دگردیسی روایت است که معمولاً از یک رسانه به رسانهی دیگر انجام میشود. ن.ک. به خوانش اقتباسی.
اجرایی performative
اجرایی اصطلاحی است که در حوزههای گوناگون (از جمله زبانشناسی، فلسفه، هنرهای نمایشی و نظریهی فمنیستی) به معناهای متفاوتی به کار میرود. در کتاب حاضر این اصطلاح برای اشاره به چیستی یا موضوع روایت به کار نمیرود، بلکه به عملکرد…
اَبَرپیرنگ masterplot
اَبَرپیرنگها یا پیرنگهای غالبْ قصههای بنیادی تکرارشوندهای هستند که به افراد یا فرهنگ خاصی مربوطاند و نقش مهمی در مسائل مربوط به هویت، ارزشها و درک زندگی ایفا میکنند. ابرپیرنگها ممکن است بر چگونگی درک اطلاعات جدید نیز تأثیر بگذارند…
آیندهنمایی prolepsis
آیندهنمایی همان فلشفوروارد است؛ به عبارت دیگر اشاره به مطلبی در روایت که قرار است بعداً در قصه بیاید. در مقابل گذشتهنمایی.
آغاز و پایان beginning and end
آغاز و پایان شاید معنایشان بدیهی به نظر بیاید اما کارکردشان ممکن است پیچیده و حتی سرنوشتساز باشد. گاهی پایان روایت مثل نقطهی حلوفصل دعوا است. به این نکته نیز توجه داشته باشید که آغاز و پایان گفتمان روایی لزوماً…
