روایتمندی narrativity
روایتمندی اصطلاحی بحثبرانگیز است. در این کتاب منظور از روایتمندی این است که یک متن چهقدر حس روایت بودنش را منتقل میکند. پرینس اصطلاح «روایتبودگی» را برای شرطهای لازمی وضع کرد که روایت باید داشته باشد تا بتوان آن را…
دسته فرهنگ اصطلاحات تخصصی روایت
فرهنگ اصطلاحات تخصصی روایت
هر یک از حوزههای دانش انسانی گفتمان خاص خود را دارد. بخشی از آشنایی با گفتمان روایت و روایتشناسی دانستن تعریف دقیق، واضح و درست از واژگان تخصصی این حیطه و تفاهم بر سر این تعاریف است. با هدف ایجاد بستری مناسب برای گفتگو دربارهی روایت و ابعاد مختلف آن، در صفحۀ «مدرسهی روایت» نخست با الفبای گفتمان روایت و روایتشناسی، که همان واژگان تخصصی است، آشنا میشویم. همکاران ما در نشر اطراف برای انتخاب معادل و تعریف مناسب واژگان و اصطلاحهای تخصصی به یک منبع اکتفا نکردهاند و با صرف وقت مکفی حاصل پژوهش خود رادر قالب فرهنگ اصطلاحات تخصصی روایت در اختیار خوانندگان میگذارند.
روایتگری سومشخص third-person narration
روایتگری سومشخص معمولاً روایتی است که در آن راوی جزو شخصیتهای داستان نیست و از زبان سومشخص به شخصیتها اشاره میشود (مثلاً «او این کار را کرد»؛ «او این را میگوید»). اغلب به این نوع روایتگری روایتگری دانای کل هم…
روایتگری دیگرگو heterodiegetic narration
ن.ک. به نقل.
روایتگری دومشخص second-person narration
روایتگری دومشخص روایتگری از زبان دوم شخص است (مثلاً «تو این کار را کردی»؛ «تو آن را گفتی»). این نوع روایتگری انتخاب دستوری نسبتاً مهجوری است اما امروزه استفاده از آن در داستانها و حتی خودزندگینامهها رو به افزایش است.…
روایتگری دانای کل omniscient narration
روایتگری دانای کل روایتگریِ آن دسته از راویهایی است که ظاهراً همه چیزِ مربوط به قصهی روایتشده را میدانند. این اصطلاح در عین رواج، مسألهساز نیز هست و در مجموع بیشتر گیجکننده است تا مفید. این درست که راویهایی هستند…
روایتگری خودگو homodiegetic narration
ن.ک. به نقل.
روایتگری برونگو extradiegetic narration
ن.ک. به نقل و روایتپریشی.
روایتگری اولشخص first-person narration
روایتگری اولشخص معمولاً روایتگریِ شخصیتی است که در قصهی روایتشده نقشی ایفا میکند. توجه داشته باشید که نمونههای بسیاری از راویهایی وجود دارد که در داستان شخصیت نیستند اما از زاویهی «اولشخص» و گاه در کلِ اثر صحبت میکنند (مثل…
روایتگری narration
روایتگری همان گفتن قصه یا بخشی از آن است. گاهی نمیتوان روایتگری را از روایت تفکیک کرد. روایتگری مورد نظر ما، زیرمجموعهی روایت کلامی است و به عمل راوی اشاره دارد.
روایتشنو narratee
روایتشنو نوواژهی پیشنهادی پرینس برای مخاطب مورد نظر راوی است. در رمان دل تاریکی، پیشهوران روی عرشهی کشتی «نلی» در واقع روایتشنوی مارلو هستند. نباید روایتشنو را با خواننده ــ چه واقعی و چه نهفته ــ اشتباه گرفت. ضمن اینکه…
روایت درونی embedded narrative
روایت درونی عموماً همان «داستان در داستان» است یا روایتی که در دل روایت قاب قرار دارد. ریان و پالمر معنای درونکاشت روایی را گسترش دادند تا شامل همهی خردهروایتهایی نیز بشود که شخصیتها در فرایند معمول تفکر یا گفتوگویشان…
روایتپژوهی narratology
روایتپژوهی نوواژهی پیشنهادی تزوتان تودوروف است. تودوروف نخستین بار در سال 1969 از این اصطلاح برای اشاره به حوزهی علمی توصیفیای استفاده کرد که ویژهی مطالعهی نظاممند روایت است. در ابتدا این حوزه را زیرمجموعهی پژوهشهای ساختگرای ادبیات میدانستند اما…
روایتپریشی metalepsis
روایتپریشی برهمزدن ساحتهای روایی است که در آن معمولاً موجود یا موجوداتی از ساحت روایی دیگر یا حتی خارج از روایت به نقل روایت یا دنیای داستان هجوم میآورند. مثلاً وقتی راوی برونگو وارد سیر وقایع میشود، یا یکی از…
روایت بازتابی reflexive narrative
روایت بازتابی یا خودارجاع (یا خودآگاه) روایتی است که با استفاده از ابزارهای صوری یا مضمونی توجه مخاطب را به وضعیت خود به مثابه هنری برساخته جلب میکند. بازتابندگی وضعیتی است که میتوان آن را هم در متون غیرروایی و…
روایت انشعابی forking-path narrative
روایت انشعابی روایتی است که در آن دو یا چند جهان ناسازگار در یک ساحت نقل حضور دارند. ن.ک. به روایتپریشی.
روایت الکترونیک electronic narrative
روایت الکترونیک امروزه برای اشاره به گونههایی از روایت به کار میرود که با بهرهگیری از رایانه و فناوری آنلاین به نتایجی ویژهی همین رسانه دست مییابند. از جمله مهمترین آنها، نتایجی است که از طریق کارکرد اَبَرمتن ــ متنهایی…
روایت اَبَرمتنی hypertext narrative
روایت اَبَرمتنی روایتی است که با رسانههای الکترونیک (روی سیدی یا به صورت آنلاین) منتقل میشود. این نوع روایتها از قابلیتهای اَبَرمتنی بهره میگیرند تا به خوانندگان اجازه دهند (یا آنان را مجبور کنند) توجهشان بلافاصله به تکهمتن دیگری جلب…
روایت narrative
روایت بازنمایی قصه (یعنی یک رخداد یا مجموعهای از رخدادها) است. برخی پژوهشگران مدعیاند بدون حضور کسی که روایت را نقل کند (یعنی راوی) روایتی نیز در کار نیست اما بسیاری از نمایشها و فیلمها در این دیدگاه نادیده گرفته…
رقیب شخصیت اصلی antagonist
رقیب شخصیت اصلی نام دیگر حریف شخصیت اصلی و معمولاً دشمن اوست.
رسانه medium
رسانه محمل بیان روایت است؛ مثلاً زبان نوشتاری، فیلم، نقاشی رنگ روغن، پارچه یا بدنهای انعطافپذیری که روی صحنه در سکوت حرکت میکنند. نخستین دسته از پژوهشگرانی که در تعریف «روایت» در فهرست اصطلاحات این کتاب به آنها اشاره شده،…
