جدال یا کشمکش agon
جدال یا کشمکش عامل پیشبرد بیشتر روایتهاست. در تراژدی یونانی، واژهی «جدال» را برای کشمکش یا ستیز به کار میبرند. در زبان انگلیسی، ریشهی واژههای شخصیت اصلی و رقیب شخصیت اصلی همین واژه است.
گروه محتوای سایت
تیپ type
تیپ نوعی شخصیت است که در انواع متون روایی تکرار میشود. اودیپ، اتللو و ویلی لومان همگی از تیپهای قهرمان تراژیک هستند. اما شخصیت روایتها تقریباً همواره از تیپهای مختلفی تشکیل شده است. اتللو ترکیبی از تیپهای قهرمان تراژیک، شوهر…
تکهمتن lexia
تکهمتن را رولان بارت در کتاب اس/زد «واحدهای معنادار» متن نامید، یعنی همان «خشتهای دلالت» که ممکن است شامل هر چیزی بشود؛ از چند کلمه گرفته تا چندین جمله. از این اصطلاح در گفتمان مربوط به روایت الکترونیک برای اشاره…
تکگویی درونی interior monologue
تکگویی درونی از انواع سبک مستقیم برای بیان عواطف و افکار شخصیت است که در آن به شکلی افراطی از روشهای تجربی استفاده میشود. در این روش نشانههای دستوری رایج (مثل گیومه یا عبارت «با خود اندیشید») به کار نمیرود.…
تکرار repetition
تکرار به معنای بازگشت چندبارهی انگارهها، ایدهها، وضعیتها یا انواع شخصیت در روایت است. تکرار یکی از نشانههای مطمئن معناداری متن است. اگر نمیدانید چهطور متنی را تفسیر کنید، میتوانید از خودتان بپرسید: چه چیزی در این روایت تکرار شده؟…
تفسیر interpretation
تفسیر به معنای بیان معانی (از جمله نظرها، ارزشها و عواطف) دریافتشده از متن به زبان خود است و ممکن است شکلهای گوناگونی داشته باشد. تفسیر معمولاً در نوشتههای انتقادی یافت میشود. اما اغلب اجرای یک نمایش را «تفسیری» از…
تعویق retardation
تعویق به معنای کُندکردن جریان گفتمان روایی است. تعویق اغلب راهی است برای افزایش تعلیق.
تعلیق suspense
تعلیق یعنی ابهام (به همراه میل به رفع آن) دربارهی اینکه قصه قرار است چهطور پیش برود. تعلیق ممکن است کم یا زیاد باشد اما میتوانیم بگوییم در روایتهایی که نمیگذارند کتابمان را ببندیم یا پایمان را از سالن سینما…
تدوین montage
تدوین در زبان فرانسوی ــ به معنای تحتاللفظی ــ «سوارکردن» است. هنر تدوین فیلم عبارت است از ربطدادن نماهای جداگانه و ایجاد توالی بین آنها.
پیوستار زمانیمکانی chronotope
پیوستار زمانیمکانی اصطلاحی چندبُعدی است که باختین برای شیوههای پیچیدهی «چگالترشدن» روایت هنگام پیشروی آن به کار میبرد.
پیرنگپردازی emplotment
ن.ک. به پیرنگ.
پیرنگ plot
پیرنگ اصطلاح پیچیدهای است. در زبان انگلیسی اغلب منظور از پیرنگ همان قصه است. در سنتهای زبانی دیگر (عموماً در زبانهای اروپایی) پیرنگ را معادل ترتیب چینش رخدادهای قصه در روایت میدانند. کاربرد دیگر این اصطلاح برای اشاره به زنجیرهی…
پیرامتن paratext
پیرامتن اصطلاحی است که ژنت برای مطالبی به کار میبرد که خارج از روایت اما به گونهای مربوط به آن هستند. ممکن است پیرامتنها به طور فیزیکی به محمل روایی ضمیمه شده باشند (درونمتنها)؛ مانند پیشگفتارها، فهرست مطالب، عنوانها، معرفی…
پایان end
ن.ک. به آغاز و پایان.
بینامتنیت intertextuality
بینامتنیت به معنای آن است که تمام متنها ــ از جمله روایتها ــ از متنهای از پیش موجود تشکیل میشوند. تفاوت بینامتنیت با «تلمیح» و «تقلید» در آن است که بینامتنیت وضعیت گریزناپذیر متون است و اختیاری نیست. مفهوم بینامتنیت…
بیشخوانی overreading
بیشخوانی یعنی واردکردن مطالبی به متن که در آن وجود ندارد. در مقابل، کمخوانی به معنای نادیدهگیری مطالبی است که در متن وجود دارد. ظاهراً هر دو تا حدی گریزناپذیرند. میتوانیم بگوییم هدف خوانش قصدگرا به حداقل رساندن هر دوی…
بهنجارسازی normalization
بهنجارسازی توانایی فرم روایی ــ و بهویژه اَبَرپیرنگها ــ در ایجاد حس واقعیت یا حقیقت است. ن.ک. به طبیعیسازی.
بنمایه motif
بنمایه یک چیز، تصویر یا عبارت مستقل است که در روایت تکرار میشود. در مقابل، مضمون مفهوم عامتر یا انتزاعیتری است که نمودش بنمایه است. مثلاً سکه میتواند بنمایه و طمع مضمون یک روایت باشد.
باشنده existent
ن.ک. به موجود.
بازتابگر reflector
ن.ک. به کانونمندسازی.
