کانونمندسازی وضعیت یا ذهنیتی است که از طریق آن ما رخدادهای روایت را «میبینیم». در نحلههای نقد بریتانیا و آمریکای شمالی، از اصطلاح زاویهی دید یا اصطلاحی شبیه آن برای این مفهوم استفاده میکنند اما زاویهی دید مفهومی عامتر است…
قصه در کنار گفتمان روایی، یکی از دو بخش اصلی روایت به شمار میرود. قصه به واسطهی گفتمان روایی بیان میشود و در واقع ترتیب زمانی رخدادهایی است که موجودات قصه با آنها سروکار دارند. به گفتهی چتمن، میتوانیم دو…
قاب در بحثهای روایت به معناهای مختلفی به کار رفته است، به همین خاطر باید مشخص کنیم منظورمان از آن چیست. این اصطلاح ممکن است به قاببندی نماها در فیلم، یا در معنایی عامتر به قاببندی صحنه در نمایشنامه یا…
بستار وقتی حاصل میشود که روایت در پایانش انتظارات را برآورده کند و پرسشهای مطرحشده را پاسخ دهد. به این نکته توجه کنید که در اینجا فرق است بین «انتظارات» و «پرسشها». منظور از انتظارات سیر وقایع یا رخدادهایی است…
صدا تأثراتی است که با کمک آن روایت را «میشنویم»، حتی وقتی که روایت را در سکوت میخوانیم. مفهوم صدا به مفهوم کانونمندسازی بسیار نزدیک است. کانونمندسازی تأثراتی است که با کمک آن شخصیتها و رخدادهای درون قصه را «میبینیم».…
شکافها خلأهای کوچک یا بزرگ اجتنابناپذیر در هر روایتی هستند که خواننده باید آنها را بر اساس تجربه یا تخیل خود پر کند. در خوانش قصدگرای روایت داستانی، این فرایند محدود است به آنچه با متن و سرنخهایش سازگاری دارد.…
زاویهی دید از نظر پرینس جدای از کانونمندسازی است. او زاویهی دید را جایگاهی مفهومی یا ادراکی میداند، یعنی درست در مقابل واژهی کانونمندسازی یا دیدگاه که «بر اساس آن رخدادها و موقعیتهای روایتشده ارائه میشوند.» اما در عمل، تفکیک…
روایتمندی اصطلاحی بحثبرانگیز است. در این کتاب منظور از روایتمندی این است که یک متن چهقدر حس روایت بودنش را منتقل میکند. پرینس اصطلاح «روایتبودگی» را برای شرطهای لازمی وضع کرد که روایت باید داشته باشد تا بتوان آن را…
روایتگری سومشخص معمولاً روایتی است که در آن راوی جزو شخصیتهای داستان نیست و از زبان سومشخص به شخصیتها اشاره میشود (مثلاً «او این کار را کرد»؛ «او این را میگوید»). اغلب به این نوع روایتگری روایتگری دانای کل هم…
روایتگری اولشخص معمولاً روایتگریِ شخصیتی است که در قصهی روایتشده نقشی ایفا میکند. توجه داشته باشید که نمونههای بسیاری از راویهایی وجود دارد که در داستان شخصیت نیستند اما از زاویهی «اولشخص» و گاه در کلِ اثر صحبت میکنند (مثل…
روایتگری همان گفتن قصه یا بخشی از آن است. گاهی نمیتوان روایتگری را از روایت تفکیک کرد. روایتگری مورد نظر ما، زیرمجموعهی روایت کلامی است و به عمل راوی اشاره دارد.
روایتپژوهی نوواژهی پیشنهادی تزوتان تودوروف است. تودوروف نخستین بار در سال 1969 از این اصطلاح برای اشاره به حوزهی علمی توصیفیای استفاده کرد که ویژهی مطالعهی نظاممند روایت است. در ابتدا این حوزه را زیرمجموعهی پژوهشهای ساختگرای ادبیات میدانستند اما…
روایت بازتابی یا خودارجاع (یا خودآگاه) روایتی است که با استفاده از ابزارهای صوری یا مضمونی توجه مخاطب را به وضعیت خود به مثابه هنری برساخته جلب میکند. بازتابندگی وضعیتی است که میتوان آن را هم در متون غیرروایی و…
روایت انشعابی روایتی است که در آن دو یا چند جهان ناسازگار در یک ساحت نقل حضور دارند. ن.ک. به روایتپریشی.
روایت الکترونیک امروزه برای اشاره به گونههایی از روایت به کار میرود که با بهرهگیری از رایانه و فناوری آنلاین به نتایجی ویژهی همین رسانه دست مییابند. از جمله مهمترین آنها، نتایجی است که از طریق کارکرد اَبَرمتن ــ متنهایی…
روایت اَبَرمتنی روایتی است که با رسانههای الکترونیک (روی سیدی یا به صورت آنلاین) منتقل میشود. این نوع روایتها از قابلیتهای اَبَرمتنی بهره میگیرند تا به خوانندگان اجازه دهند (یا آنان را مجبور کنند) توجهشان بلافاصله به تکهمتن دیگری جلب…
روایت بازنمایی قصه (یعنی یک رخداد یا مجموعهای از رخدادها) است. برخی پژوهشگران مدعیاند بدون حضور کسی که روایت را نقل کند (یعنی راوی) روایتی نیز در کار نیست اما بسیاری از نمایشها و فیلمها در این دیدگاه نادیده گرفته…
رسانه محمل بیان روایت است؛ مثلاً زبان نوشتاری، فیلم، نقاشی رنگ روغن، پارچه یا بدنهای انعطافپذیری که روی صحنه در سکوت حرکت میکنند. نخستین دسته از پژوهشگرانی که در تعریف «روایت» در فهرست اصطلاحات این کتاب به آنها اشاره شده،…
راوی کسی است که قصه میگوید. راویِ روایتهای داستانی را نباید با نویسنده یا نویسندهی نهفته اشتباه بگیریم، هرچند در بعضی موارد تشخیص نظر آنان از نظر نویسندهی نهفته دشوار است. بهتر است راوی را ابزاری بدانیم در دست نویسندهی…
دنیای داستان دنیایی است که در آن قصه به وقوع میپیوندد. معمولاً با پیشروی روایت دنیای داستان را بهتر و بیشتر درک میکنیم.
