خودزندگینگارها به رخدادها، رفتارها و فرایندهای روانشناختی که با عوض شدن زمان، مکان، نظام اعتقادی و موقعیت اجتماعی تغییرات فراوانی میکنند، معنا میبخشند. آنها به عنوان سوژههایی که بر اساس تاریخ و فرهنگشان فهمی خاص از خاطره، تجربه، هویت، فضا، بدنمندی و عاملیت دارند، معمولاً روشهای مختلفی را که فرهنگ برای خواندن خودزندگینگاره در اختیار مخاطب میگذارد، بازتولید میکنند اما به نقد محدودیتهای روشهای فرهنگی روایتِ خود نیز میپردازند. خودزندگینگارها با خوانش زندگی خود در چهارچوب قواعد خودزندگینگاری و گاه خلاف این قواعد، آنها را تغییر میدهند و روشهایی متفاوت برای تفسیر این متون به مخاطب پیشنهاد میکنند. به عبارت دیگر، سوژههای خودزندگینامهای، آگاهانه یا ناخودآگاه، گاهی از قواعد فرهنگیِ توصیف و تشریحِ موقعیت خود (که از گذشته به جا ماندهاند) پیروی میکنند و گاهی در برابر این قواعد میایستند. خودزندگینگارها، در بافتهایی که این گونه تنشها رخ میدهد، سبکهای جایگزینی برای خطاب میسازند که هر کدام ویژگیهای خاص خود را دارند. در نهایت، الگوهای ژانری تثبیت شده جهش مییابند و احتمالات ژانری جدید پدیدار میشوند.
بررسی جامع فرمهای خودزندگینامهایِ فراوانی که طی قرنهای متمادی ساخته شدهاند، کار سادهای نیست اما در این دانشنامه، تلاش ده فهرستی از شصت ژانر خودزندگینگاری و مختصری از ویژگیهای هر یک آورده شود.
اصطلاح خود/زندگینامه نشاندهندۀ ارتباط متقابل روایت خودزندگینامهای و زندگینامه است. با اینکه خط مورب میان دو بخشِ عبارت سیالیت مرز میان روایت خودزندگینامهای و زندگینامه را نشان میدهد، این دو فرم از جنبههای مختلف با هم تفاوت دارند یا حتی…
خودداستان اصطلاحی است که معمولاً در فرانسه برای داستان خودزندگینامهای یا روایتِ داستانی اولشخص به کار میرود. به گفتۀ پل جِی شاید تلاش برای تفکیک «خودزندگینامه از داستان خودزندگینامهای نهایتاً بیفایده باشد چون اگر منظور از واژۀ “داستانی” مقولهای ساختهشده،…
خودبومنگاری نوعی خودزندگینگاری است که قصۀ شخصیت اصلی را با قصۀ سرگذشت، شرایط، جغرافیا و بومشناسیِ یک منطقه در هم میتند و ویژگی خاصش ژرفاندیشی دربارۀ ارتباط (گاه ناموفقِ) این عوامل است. خودزندگینامۀ بومنگارانه را، به تعبیر پیتر اِف. پِرِتِن،…
خودآسیبنگاری اصطلاحی است برای توصیف آن دسته از روایتهای شخصی دربارۀ بیماری یا معلولیت که برخی گفتمانهای فرهنگی را که انگ غیرعادی، منحرف یا معیوب بودن به نویسنده میزنند، نقد میکنند. اما توماس کاوزر پیشنهاد میکند این روایتها را، بهعکس،…
آدری لُرد اصطلاح خوداسطورهنگاری را ابداع کرد تا نشان دهد بازآفرینی معنا در زندگی فرد چقدر وابسته به نوشتههایی است که دربارۀ رؤیتناپذیری فرهنگی او بحث و گفتوگو میکنند. لرد تعریفی نو برای خودزندگینگاری پیشنهاد داده و آن را زندگینامۀ…
با توجه به شرایط متفاوتِ خاطرهپردازی کودکسربازان آفریقایی و خاطرهپردازی اعضای ارتشهای سازمانیافتۀ ملی، شاخصهای خاطرهپردازی جنگ یا خودزندگینگاری نظامی به عنوان ژانری فرعی هنوز موضوع بحث و گفتوگو هستند. اَلِکس ورنِن میگوید سنتهای خاطرهپردازی جنگ هم بر «آنچه جنگ…
اصطلاح خاطرهپردازی هیچکس را اولین بار لورین آدامز در یکی از جستارهایش که مروری بر یک کتاب بود، استفاده کرد. بعدها کاوزر و دیگران آن را وارد مباحث خودزندگینگاری کردند. کاوزر میگوید خاطرهپردازیها بر این مبنا دستهبندی میشوند که نویسندۀ…
در گذشته، خاطرهنویسی را نوعی روایت زندگی میدانستند که سوژه را در نقش مشاهدهگر یا شرکتکنندهای در محیط اجتماعیاش به تصویر میکشد و توجه مخاطب را بیشتر به زندگی و اعمال دیگران جلب میکند تا به راوی. خاطرهنگاریهای سکولاری که…
ژانر خاطرات روزنوشت یکی از فرمهای خودزندگینگاریِ دورهای است که در آن، راوی با مشاهده و گزارش واکنشهای عاطفی خود به وقایع، روزمرگیهای زندگیاش را ثبت میکند. شاید خاطرات روزنوشت به سبب چندپارگیشان نامنسجم یا تصادفی به نظر برسند اما…
جستار شخصی سبکی از نوشتن است که نوعی «آزمایشِ خود» در آن رخ میدهد و طی آن واکنشهای فکری، عاطفی و فیزیولوژیک شخص در برابر موضوعی مشخص محک زده میشود. از زمان رواج جستار شخصی به دست مونتنی و به…
در دورۀ اصلاحات پروتستانِ قرنهای شانزدهم و هفدهم میلادی، تأملات فرم مهمی از نگارش خوداندیش بود. به گفتۀ لوییس لُوآ مارتز، «تأملات» ممارستی است برای ژرفاندیشی موشکافانه دربارۀ خود، با هدف رسیدن به «مقام ایثار و زهد». وقتی تأملات به…
تاریخ شفاهی ژانری است با تکنیکهایی خاص برای کنار هم گذاشتن اجزای قصۀ زندگیِ یک فرد که در آن، مصاحبهگر به قصۀ زندگیِ گوینده گوش میدهد، آن را مینویسد، سروسامان میدهد و آمادۀ چاپ میکند. در تاریخ شفاهی، نویسنده همان…
منظور جیمز آلنی از روش پیراخودنویسی که در کتابش هم استفاده کرده «نوشتن دربارۀ خود یا حول محور خود» است. او میگوید این اصطلاح را نخستین بار جان آرتیکو، کُنتِ پورشیا، در قرن هفدهم استفاده کرده است. جان آرتیکو توصیه…
اصطلاح اوتیبیوگرافی را جی. توماس کاوزر برای قصۀ زندگی نویسندهای مبتلا به اوتیسم به کار میبَرد که از زبان اولشخص تعریف شده است. او با این اصطلاح قصههای مزبور را از روایتهایی که توسط یکی از بستگان یا درمانگران افراد…
مقصود از اعترافْ روایتی شفاهی یا مکتوب است، خطاب به همصحبتی که اعتراف را میشنود، دربارۀ فرد معترف قضاوت میکند و قدرت تبرئه و عفو او را دارد. اعترافها ابتدا خطاب به خداوند و یک اعترافشنو بودند. پس از کتاب…
اصطلاح اتوگرافیک را جیلیان ویتلاک برای خاطرهپردازیهای مصور به کار برده است تا اهمیت «پیوندهای خاص متن تصویری و متن کلامی و جایگاههای سوژهای را که راویان آثار مصور، با کمک تصویر و متن دربارهشان گفتوگو میکنند» نشان دهد. ویتلاک…
