روایت مصور

تاریخ مصور فوتبال مجموعه روایت مصور فوتبالیستها انتشارات اطراف

چرا کتاب مصور بخوانیم، کتابی که بیشتر  برای دیدن است تا خواندن؟ چرا کتاب مصور بخوانیم که فقط مناسب بچه‌ها و خوانندگانی است که حوصله‌ی خواندن متن‌های طولانی و جدی را ندارند؟ چرا کتاب مصور بخوانیم و پای اسپایدرمن و بتمن و ابرقهرمان‌های خوش بر و بازوی کتاب‌های کمیک را به دنیای کتاب‌های بزرگسال باز کنیم؟

تا دهه‌ی هفتاد میلادی کتاب‌خوان‌های جدی با تردیدهایی شبیه این، کتاب «کمیک» را پس می‌زدند. از نظر آن‌ها کتاب کمیک مجموعه داستان تصویری کودکان و نوجوانان همراه با تبلیغات و مسابقه و سرگرمی بود که هفتگی یا ماهانه منتشر می‌شد و در دکه‌های روزنامه‌فروشی به فروش می‌رسید. هر چند این نگاه‌های تنگ‌نظرانه و محدود، مانع تولد کتاب کمیک بزرگ‌ترها نشد، بلکه باعث شد «گرافیک ناول» به دنیا بیاید و به قفسه‌ی کتاب‌فروشی‌ها راه پیدا کند، داستانی بلند و تصویری با مخاطب بزرگسال که مضمونی عمیق‌تر و تصویرسازی پیچیده‌تری در مقایسه با شکل‌های دیگر روایت تصویری داشت و به کیفیت هنری خاصی نزدیک شده بود.

گرافیک‌ناول در قالب داستان شروع شد اما به داستان محدود نشد و روایت‌های غیرداستانی هم  پا به دنیای روایت مصور گذاشتند. روایت‌های تاریخی، خودزندگی‌نامه‌ها، سفرنامه‌ها و گزارش‌های مطبوعاتی هم در قالب گرافیک‌ناول متولد شدند. به دلیل تنوع قالب‌ها در گرافیک ناول، نمی‌شود به‌راحتی از معادل رایج «رمان مصور» برای «گرافیک ناول» استفاده کنیم؛ اصطلاحی که تعریفش در محافل دانشگاهی هم روشن و واضح نیست و منتقدان و کارشناسان در مورد آن اختلاف‌نظر دارند. شاید اگر شرایط خاص فرهنگی آمریکا و بریتانیا نبود، «گرافیک ناول» اصلاً به دنیا نمی‌آمد و همچنان از اصطلاح «کتاب کمیک» برای اشاره به انواع کتاب مصور استفاده می‌شد.

البته در همین دوره‌ای که آمریکایی‌ها و بریتانیایی‌ها هنوز کتاب کمیک را به فضای جدی کتاب‌خوانی راه نداده بودند، فرانسوی‌ها کمیک را  فرمی هنری-ادبی می‌دانستند و آن‌جا کمیک‌های بزرگسالان در کنار کمیک‌های مخصوص کودکان و نوجوانان منتشر می‌شد. ژاپنی‌ها هم در همان زمان مانگا یا کمیک ژاپنی می‌خواندند و به شکلی تازه از روایت تصویری نیازی نداشتند.

سال ۱۹۷۸ «ویل آیزنِر» از معروف‌ترین طراحان کمیک، کتاب قراردادی با خدا  را با عنوان گرافیک‌ناول منتشر کرد. البته آیزنر اولین کسی نبود که از این اصطلاح استفاده کرد اما گرافیک خاص و حال و هوای متفاوت و فروش خوب و نقدهای مثبت کارشناسان به این کتاب بود که باعث شد همزمان با انتشار آن، اصطلاح گرافیک‌ناول بین کتابخوان‌ها جا بیفتد.

مهم‌ترین تأثیر کار آیزنر این بود که باعث شد خوانندگان بزرگسال با خیال راحت کتاب کمیک دست بگیرند و مجبور نباشند خواندنش را از دیگران پنهان کنند. از آن به بعد ناشرها هم آسان‌تر سراغ نشر این نوع کمیک رفتند. با ادامه‌ی این روند، از دهه‌ی هشتاد میلادی کمیک بزرگسال رونق زیادی پیدا کرد. هم شرکت مارول که بخش مهمی از تصور کتاب‌خوان‌ها درباره‌ی کمیک را شکل داده بود خط تولید گرافیک‌ناول راه انداخت و هم نمونه‌های هنری‌تر گرافیک‌ناول مثل ماوس  اثر  آرت اسپیگلمن  (اولین گرافیک‌ناول برنده‌ی جایزه‌ی پولیتزر) فضا را برای همراه کردن مخاطبان بیشتر آماده کرد. بعد هم که قرن بیست و یک از راه رسید و منتقدان و کارشناسان با چنین جملاتی گرافیک‌ناول را بیشتر از قبل ستودند: «کیفیت خوب این آثار قابل مقایسه با پیچیدگی و یکپارچگی ژانر رمان است. به‌علاوه به خاطر همراهی تصویرسازی با متن محدودیت‌های رمان را هم ندارند.»

به نظر می‌آید هر چقدر گرافیک‌ناول آن طرف آب ارج و قرب پیدا کرده، در ایران پیش نیامده و به مسیر پیوسته و پویایی دست نیافته است. از انتشار کمیک استریپ در مجله‌ی کیهان بچه‌ها در دهه‌ی چهل شمسی و انتشار ماجراهای تن‌تن و میلو در نشر یونیورسال تا امروز که کمیک‌هایی با موضوعات ایرانی مثل داستان‌های شاهنامه، مضامین دفاع مقدس و… تولید می‌شوند، تلاش‌های خوبی صورت گرفته ولی جریان مستمری از ترجمه یا تولید کتاب کمیک و گرافیک‌ناول در ایران شکل نگرفته است.

البته جذابیت و تازگی این نوع روایت از یک‌سو و عدم آشنایی مخاطبین ایرانی با این دنیای جدید از سوی دیگر، انگیزه‌ی ما شد تا با وجود نامعلوم بودن پاسخ کتابخوان‌های ایرانی به این گونه‌ی خاص، به این بخش تازه از سرزمین روایت قدم بگذاریم. بعد از بررسی عنوان‌های شاخص گرافیک‌ناول و کتاب کمیک بزرگسالان از دهه‌ی هفتاد میلادی تا امروز، نمونه‌های شاخصی ـــ که با شرایط فرهنگی ما سازگار بودند ـــ از زیرگونه‌های مختلف انتخاب شد که به‌مرور در مجموعه‌ای با عنوان «روایت مصور» منتشر خواهند شد.

در مجموعه‌ی«روایت مصور» با همین نگاه به سراغ عناوینی خواهیم رفت که قالب و نحوه‌ی نزدیک شدن آن‌ها به مضمون بتواند نمونه و راهی برای مؤلف و تصویرساز ایرانی در جهت تولید روایت مصور باشد.

دربارهی مجموعه‌ی روایت مصور فوتبال

مجموعه‌ی دوجلدی «روایت مصور فوتبال» به شکلی خلاقانه و دوست‌داشتنی از ترکیب متن و کمیک برای روایت تاریخ فوتبال استفاده کرده است. در جلد اول این مجموعه دیوید اسکوایرز، کاریکاتوریست شناخته‌شده‌ی روزنامه‌ی گاردین، نود پاره‌ی مختلف از تاریخ فوتبال ـــ از دوران باستان تا امروز ـــ را انتخاب کرده و با لحن طنز بریتانیایی از این اتفاق‌های متفاوت گفته است. در جلد دوم هم با همین قالب ترکیب متن و کمیک به سراغ زندگی مشاهیر فوتبال رفته است. تازگی نگاه اسکوایرز و شوخی‌های تیز و جاندارش با همه‌ی اتفاقات فوتبالی و پرداختن به حاشیه‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی این ورزش پرطرفدار، مجموعه‌ی تاریخ مصور فوتبال را برای هر مخاطبی ـــ  چه فوتبالی و چه غیر فوتبالی ـــ  خواندنی کرده است.

نمایش 2 نتیحه

Send Message
Send Message