معرفی کتاب «سیاست روایی: داستان‌ها و کنش جمعی»

سیاست و روایت سیاست روایی

سیاست روایی: داستان ها و کنش جمعی.نوشته فردریک دابلیو مِیِر. انتشارات دانشگاه آکسفورد، سال ۲۰۱۴

مِیِر کتاب خود را با ارائه‌ی توصیف تاثیرگذاری از سخنرانی مشهور مارتین لوتر کینگ جونیور، یعنی «رویایی دارم»، آغاز می‌کند. او با استفاده از این سخنرانی به تشریح پرسش‌هایی کلیدی می‌پردازد که به این کتاب جان بخشیده است. چرا وقتی رهبران می‌خواهند مردم را به شرکت در کنشی جمعی فرا بخوانند، به داستان رو می‌آورند؟ و چرا داستان لوتر کینگ آن‌قدر قدرتمند بود که هنوز بعد از نیم‌قرن تأثیرگذاری خود را حفظ کرده است؟ مِیِر برای پاسخ به این پرسش، نظریه، تحقیق، تجربه و تاریخچه‌ی درک ما از کنش جمعی و نقش روایت در آن را در ابعادی گسترده و به شکلی بلندپروازانه بررسی می‌کند. کمتر کتابی پیدا می‌شود که اطلاعات خود را از منابعی چنین متنوع، از انجیل و روزنامه‌نگاری ورزشی گرفته تا علوم اعصاب و اقتصاد، استخراج کرده باشد، و از بین این عده‌ی اندک نیز کمتر کتابی این کار را با موفقیت انجام داده است. مِیِر تلاش می‌کند با استفاده از ابزارهای مفهومی اقتصاد و شواهد به‌دست‌آمده از علوم انسانی، علوم اجتماعی و دیگر منابع علمی، نقش محوری روایت در تسهیل کنش جمعی را نشان دهد.

استدلال مِیِر در سه بخش ارائه می‌شود و این سه بخش را تقریباً می‌توان پاسخی به این سه پرسش اصلی (که من در اینجا به زبان خودم بازگو می‌کنم) دانست: چرا روایت؟ چرا روایت‌ها مؤثر واقع می‌شوند؟ سازوکار روایت چطور است؟ سه بخش کتاب، به نوبت به این سه پرسش می‌پردازد. مِیِر بخش نخست کتاب را با تعریف معضلات کنش جمعی آغاز می‌کند؛ به بیان مسئله‌ی مهم منکور اولسن (منطق کنش جمعی، ۱۹۶۵) رجوع می‌کند، و نشان می‌دهد اقتصاددانان و دیگر دانشمندان علوم اجتماعی چه تعاریفی از مشکلات همکاری، اطمینان و هماهنگی ارائه کرده‌اند. وی سپس شرح می‌دهد که چگونه سه مکتب فکری اصلی مرتبط با پرسش‌های کنش جمعی – یعنی انتخاب عقلانی، نهادگرایی و برساخت‌گرایی اجتماعی – تلاش می‌کنند معضل کنش جمعی را توضیح دهند، اما هر کدام پرسش‌هایی را در خصوص کنش جمعی بی‌پاسخ می‌گذارند. مثلاً یکی از پرسش‌های بی‌پاسخ این است که منافع جمعی چگونه تعریف می‌شوند؟ مِیِر معتقد است روایت می‌تواند در پاسخ به این سؤالاتِ بی‌جواب به ما کمک کند.

در بخش دوم، مِیِر از روان‌شناسی، ادبیات، فلسفه، علوم شناختی و دیگر حوزه‌ها استفاده می‌کند تا نشان دهد چرا روایت چنین نقش مهمی در شکل دادن به کنش انسانی ایفا کرده و در نتیجه به ما در درک معضلات کنش جمعی کمک می‌کند.

مِیِر انسان‌ها را ذاتاً موجوداتی قصه‌گو می‌داند و معتقد است قصه‌ها به ما کمک می‌کنند از تجربیاتمان معنا بسازیم. به گفته مِیِر، قصه‌ها در این امر نقشی حیاتی ایفا می‌کنند. از این رو، قصه‌هایی که ما را درگیر خود می‌کنند، به ما در شناسایی و تعریف علاقه‌مندی‌هایمان کمک می‌کنند. مِیِر در این بخش پی‌رنگ، شخصیت و دیگر عناصری که قصه را تعریف می‌کند مورد بررسی قرار می‌دهد. به گفته مِیِر، «مؤلفه نمایشی روایت» از ما می‌خواهد به شیوه‌ی خاصی رفتار کنیم (ص. ۹۷).

اما در شرایطی که انتخاب عقلانی، نهادگرایی و برساخت‌گراییِ اجتماعی نتوانسته‌اند پاسخی به این معضلات کنش جمعی بدهند، چطور روایت می‌خواهد این معضلات را حل کند؟ در بخش سوم، مِیِر نشان می‌دهد چطور روایت‌هایی که در فرهنگ یک جامعه ماندگار شده‌اند، می‌توانند مردم را مجاب کنند تا با استفاده از حس هویت جمعی‌شان عمل کنند و به آن‌ها عاملیت لازم برای انجام کنش را بدهند. مِیِر معتقد است قصه‌هایی که ما را درگیر خود می‌کنند، «کاری می‌کنند که شرکت در کنش جمعی برای فرد مزایای هویتی یا بیانی داشته باشد و در نتیجه وی را مجاب به همکاری می‌کنند … برایمان ایفای نقش در روایت جمعی معنای شخصی پیدا می‌کند و به ابزاری برای بیان هویت‌مان تبدیل می‌شود.» (۱۲۷). بنابراین به گفته مِیِر، با درک نقش روایت می‌توانیم نحوه‌ی غلبه‌ی جوامع بر مشکلات همکاری، اطمینان و هماهنگی را بهتر درک کنیم.

کتاب مِیِر رساله‌ای مهم در باب موضوعی است که در بسیاری از حوزه‌های علوم اجتماعی و به‌ویژه علوم سیاسی وجود دارد، اما کمتر مورد مطالعه قرار گرفته است. مِیِر معتقد است در بسیاری از موارد، محققان نقشی را که روایت در شکل دادن به انتخاب‌های افراد ایفا می‌کند، نادیده می‌گیرند. در نتیجه‌ی این امر، پرسش‌های مهمی در خصوص زندگی اجتماعی و سیاسی بی‌پاسخ می‌ماند. کتاب مِیِر وظیفه‌ای را بر عهده می‌گیرد که خیلی‌ها از زیر آن شانه خالی کرده‌اند و به همین دلیل قطعاً در آینده برای محققان رشته‌های مختلف که تلاش می‌کنند نحوه و چرایی عملکرد کنش جمعی را درک کنند، به کتاب مهمی تبدیل خواهد شد.

نکته‌ی تحسین‌برانگیزتر کتاب مِیِر این است که او با استفاده از چارچوب نظری اقتصاد در تعریف معضلات کنش جمعی، موضوعات فرعی‌ای را که در حالت عادی ارتباطی با یکدیگر ندارند، به هم ربط می‌دهد و نشان می‌دهد چگونه درک روایت از نگاه دیگر حوزه‌ها می‌تواند بر پرسش‌های اساسی در خصوص کنش جمعی تأثیر بگذارد.

با استدلالی کاملاً شفاف و اصولی، مِیِر ثابت می‌کند کنش جمعی نیازمند روایت‌های قدرتمند است؛ با این حال، پرسشی که مطرح می‌شود این است که آیا این روایت‌ها برای شکل‌گیری کنش جمعی کافی‌اند؟ مِیِر می‌گوید ایجاد کنش جمعی کار ساده‌ای نیست و به نظر می‌رسد برای دستیابی به کنش جمعیِ مؤثر این کنش باید هم ممکن و هم محتمل باشد. استدلال مِیِر ظاهراً نشان می‌دهد چگونه روایت‌ها با ایجاد علاقه‌ی مشترک باعث افزایش احتمال شکل‌گیری کنش جمعی می‌شوند و با حل معضلات کنش جمعی، باعث افزایش امکان‌پذیری آن می‌گردند. اما چرا روایت به‌تنهایی کافی نیست؟

البته که نباید از هیچ کتابی انتظار داشت به همه‌ی پرسش‌ها پاسخ دهد. مهم‌ترین ویژگی کتابِ بلندپروازانه مِیِر ارائه‌ی تفسیری جذاب و قابل درک از تحقیقاتی است که در حوزه‌های مختلف انجام شده است. این تفسیر به ما کمک می‌کند درک بهتری از علت و نحوه‌ی مشارکت مردم در کنش‌های جمعی داشته باشیم.

Olson, Mancur. 1965. The Logic of Collective Action: Public Goods and the
Theory of Groups. Cambridge, MA: Harvard University Press.

نویسنده: هاری هان، دانشگاه کالیفرنیا، سانتا باربارا

منتشرشده در مجله‌ی «ژورنال آو پالیتیکس»، شماره‌ی ۴، ۲۰۱۵

مترجم: رضا خواسته

منبع

ترجمه‌ی این کتاب به‌زودی در انتشارات اطراف منتشر خواهد شد.

Print Friendly, PDF & Email

بیش‌خوانقصه‌گویی در حوزه‌های مختلفقصه‌گویی و کمپین‌های اجتماعیمعرفی کتاب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Plugin "Contact Form 7" not installed or activated